Dlaczego niektóre zwierzęta przesypiają zimę?

Sprawdźmy to razem! 🔬
Zbyszek Galareciak zaprasza do naukowego artykułu
Odpowiedź w 30 sekund

Niektóre zwierzęta zapadają w hibernację, aby oszczędzać energię, gdy brakuje pożywienia. Ich organizmy pracują wolniej: spada tempo przemiany materii, zwalniają oddech i bicie serca, a temperatura ciała może się obniżyć. To znacznie większa zmiana niż podczas zwykłej nocnej drzemki.

Zimowanie nie wygląda jednak identycznie u wszystkich gatunków. U niedźwiedzi temperatura ciała spada mniej niż u wielu małych hibernujących ssaków, choć ich zużycie energii mocno maleje. Nie wszystkie zwierzęta „wyłączają się” też bez przerwy aż do wiosny.

🎬 Obejrzyj odcinek Koła Ciekawości: Jak zwierzęta przygotowują się do zimy?

W ogrodzie leży sterta liści. Lena chce ją rozgrzebać patykiem, ale tata proponuje, żeby pozostawić ten zakątek w spokoju. — Może ktoś urządził tu schronienie — mówi. Zbyszek Galareciak natychmiast ścisza głos.

— Ja zabrałbym na zimę koc, książkę i całą spiżarnię — szepcze. — Ale jak radzi sobie mały jeż, który nie ma lodówki? Zamiast szukać lokatora pod liśćmi, wracają do domu i przygotowują model zimowej oszczędności.

Okiem Naukowca

Zima zamyka część stołówki

Zwierzę potrzebuje energii nie tylko do biegania. Pracują jego serce, mózg i inne narządy. Utrzymanie ciepłego ciała również wymaga energii.

Gdy robi się zimno, jeżowi trudniej znaleźć bezkręgowce, którymi się żywi. Hibernacja pozwala zmniejszyć wydatki i korzystać z wcześniej zgromadzonych zapasów tłuszczu. To trochę jak przejście urządzenia w tryb oszczędny, choć żywy organizm jest od niego znacznie bardziej skomplikowany.

Organizm zwalnia, ale nadal żyje

Metabolizm, czyli przemiana materii, obejmuje procesy, dzięki którym ciało wykorzystuje energię i buduje potrzebne substancje. Podczas hibernacji wiele z tych procesów zwalnia. Zwierzę nie przestaje jednak żyć ani oddychać.

Nie można naśladować hibernacji, długo leżąc albo wstrzymując oddech. Organizm hibernującego zwierzęcia ma szczególne przystosowania. Jeże mogą też okresowo się wybudzać, więc zimowanie nie jest jednym nieprzerwanym snem.

Jeż i niedźwiedź mają różne sposoby

Nie istnieje jeden zimowy program dla wszystkich zwierząt. U małego hibernującego ssaka temperatura może spaść bardzo mocno. Niedźwiedź pozostaje znacznie cieplejszy, choć jego oddech i tętno wyraźnie zwalniają.

Dlatego hasło „niedźwiedź wcale nie hibernuje” jest zbyt proste. Współczesne opisy naukowe zaliczają zimowanie niedźwiedzi do hibernacji, uwzględniając jej szczególny przebieg. Zwierzęta mogą osiągać podobny cel różnymi sposobami.

Dlaczego zostawiamy zimowe kryjówki w spokoju?

Wybudzenie i ogrzanie organizmu kosztują energię. Nie warto więc sprawdzać patykiem, czy zwierzę w stercie liści naprawdę śpi. Dla obserwatora to chwila ciekawości, a dla lokatora może oznaczać niepotrzebny wydatek zapasów.

Schronienie jeża pomaga też chronić go przed warunkami na zewnątrz. Obserwujmy ogród bez rozbierania jego kryjówek.

Zbyszek Galareciak
Ciekawostka od Zbyszka Galareciaka 🎡

Niedźwiedzice mogą rodzić młode w zimowej gawrze. Wyobraź sobie: zasypiasz w cichym domu, a zimą pojawia się w nim małe przedszkole!

🧪 Domowy mini-eksperyment

Na ile wystarczy zapas energii?

Czas: około 5 minut. Materiały: kartka, kredka i 12 dużych klocków. To doświadczenie z modelem, bez udziału zwierząt.

  1. Narysuj na kartce schronienie. Połóż przy nim 12 klocków symbolizujących zapas energii.
  2. Przyjmij zasadę pierwszej rundy: w każdej turze odkładasz na bok trzy klocki.
  3. Wykonuj tury do wyczerpania zapasu. Zapisz liczbę tur kreskami.
  4. Przywróć wszystkie klocki. W drugiej rundzie odkładaj tylko jeden klocek w turze i ponownie policz tury.
  5. Porównaj wyniki. W której rundzie identyczny zapas wystarczył na dłużej?

Pytanie Zbyszka: co zmieniliśmy — wielkość zapasu czy tempo jego zużywania?

Wniosek: mniejsze zużycie w każdej turze pozwoliło korzystać z zapasu dłużej. Tak modelujemy sens oszczędzania energii. Liczby klocków są umowne: nie mówią, ile dokładnie je lub ile miesięcy hibernuje jeż.

Kanał YouTube @KołoCiekawości
Zbyszek Galareciak zaprasza na YouTube

Oglądajcie nasze naukowe przygody na YouTube! 🎬

Wolisz słuchać i oglądać razem z dzieckiem? Na kanale Koło Ciekawości publikujemy radosne animacje, ciekawostki Zbyszka i proste eksperymenty dla małych odkrywców.

Warto wiedzieć

FAQ — pytania małych odkrywców o sen zimowy

Czy hibernacja to zwykły, bardzo długi sen?

Nie. Podczas hibernacji przemiana materii i inne funkcje organizmu zmieniają się dużo silniej niż podczas zwykłego snu. To sposób oszczędzania energii w trudnych warunkach.

Czy jeż może obudzić się w środku zimy?

Tak. Hibernacja może być przerywana wybudzeniami. Sam fakt przebudzenia nie oznacza, że nadeszła wiosna. Nie budźmy jeża celowo, aby to sprawdzić.

Czy niedźwiedź zimą robi się zimny jak lód?

Nie. Temperatura jego ciała obniża się stosunkowo niewiele w porównaniu z wieloma małymi hibernującymi ssakami. Jednocześnie serce i oddech zwalniają, co pomaga oszczędzać energię.

Źródła wiedzy i bibliografia

Dbamy o rzetelność naukową. Informacje w tym artykule zostały opracowane i zweryfikowane w oparciu o materiały edukacyjne oraz recenzowane publikacje:

🚀 Kolejne odkrycie

Kolejna wyprawa ze Zbyszkiem

Lena odkłada ostatni klocek. — Czyli zimą ważne jest nie tylko mieć zapas, ale też rozsądnie go zużywać! Zbyszek przytakuje i przypomina, że stertę liści zostawią dziś jej możliwemu mieszkańcowi.

Obejrzyjcie odcinek o przygotowaniach do zimy i zasubskrybujcie kanał YouTube @KołoCiekawości. Pobierzcie kolorowanki do druku i narysujcie przy zwierzętach ich zimowe schronienia. Kolejna wyprawa zaczyna się od waszego pytania!

Zbyszek Galareciak z lupą szuka odpowiedzi

Masz pytanie?
My szukamy odpowiedzi!

Dołącz do naszej społeczności odkrywców na YouTube!

Koło Ciekawości na YouTube Naukowe filmy dla dzieci Subskrybuj