Skąd się bierze śnieg i dlaczego płatki mają różne kształty?

Sprawdźmy to razem! 🔬
Zbyszek Galareciak zaprasza do naukowego artykułu
Odpowiedź w 30 sekund

Śnieg powstaje w chmurach, gdy para wodna osadza się na kryształkach lodu i je powiększa. Kryształki mogą łączyć się w płatki. Jeśli po drodze do ziemi nie stopnieją, zobaczymy opad śniegu. Śnieg nie jest więc po prostu deszczem, który zamarzł.

Budowa lodu sprzyja sześciokrotnej symetrii, ale nie każdy kryształ przypomina gwiazdkę z sześcioma ramionami. Bywają płytki, kolumienki i igiełki. Ich kształt zależy między innymi od temperatury oraz ilości pary wodnej w otoczeniu.

Zbyszek pokazuje trzy postacie kryształów lodu: sześcioramienną gwiazdkę, płytkę i kolumienkę.
Zbyszek pokazuje trzy postacie kryształów lodu: sześcioramienną gwiazdkę, płytkę i kolumienkę.

Za oknem wirują pierwsze płatki. Hania wyciąga rękawiczkę, a na ciemnej wełnie ląduje drobna gwiazdka. Zbyszek Galareciak pochyla się z lupą. — Szybko, obejrzyjmy ją, zanim zrobi się z niej kropelka!

Po chwili gwiazdka znika. — Nasza gwiazda nie lubi ciepłego przyjęcia — śmieje się Zbyszek. Hania patrzy w górę. Jak chmura potrafi zbudować coś tak malutkiego i tak regularnego?

Okiem Naukowca

Chmura jako lodowa pracownia

W powietrzu znajduje się niewidoczna para wodna. W odpowiednio zimnej chmurze może dołączać do rosnącego kryształu bez przechodzenia przez etap ciekłej kropli. Przemianę gazu bezpośrednio w ciało stałe nazywamy resublimacją.

Wyobraź sobie budowlę, do której przybywają kolejne klocki. W chmurze nie są to jednak klocki, lecz cząsteczki wody. Ich uporządkowany układ tworzy kryształ.

Skąd bierze się szóstka?

Sposób, w jaki cząsteczki łączą się w zwykłym lodzie atmosferycznym, sprzyja sześciokątnemu wzorowi. Dlatego na rysunkach płatków często pojawia się sześć ramion rozchodzących się od środka.

To jednak tylko jeden z możliwych wyglądów. Część kryształków pozostaje prostymi płytkami, inne rosną w wydłużone formy. Płatki mogą się też zderzać, sklejać i uszkadzać. Nie oczekuj więc, że każda biała drobinka będzie idealną ozdobą choinkową!

Każdy płatek odbywa własną podróż

Kryształ przemieszczający się w chmurze trafia do miejsc o różnej temperaturze i wilgotności. Te warunki wpływają na tempo oraz sposób jego wzrostu. Dlatego rozbudowane płatki bywają tak różnorodne.

Zamiast mówić „nigdy nie było dwóch podobnych płatków”, lepiej powiedzieć: bardzo złożone płatki niezwykle trudno znaleźć w identycznej postaci. Proste kryształki mogą wyglądać bardzo podobnie. Nauka lubi dokładniejsze odpowiedzi niż słowo „nigdy”.

Dlaczego śnieg jest biały, skoro lód bywa przezroczysty?

W warstwie śniegu światło trafia na mnóstwo powierzchni kryształków i granic między lodem a powietrzem. Wielokrotnie zmienia kierunek, czyli się rozprasza. Do naszych oczu wraca mieszanina barw światła, którą zwykle widzimy jako biel.

Jedna szyba pozwala patrzeć na drugą stronę. Mnóstwo drobnych lodowych powierzchni zachowuje się inaczej. Nie potrzeba do tego białego barwnika!

Zbyszek Galareciak
Ciekawostka od Zbyszka Galareciaka 🎡

Nie każdy kryształ śniegu jest gwiazdką — trafiają się też kolumienki. Chmura prowadzi więc i pracownię ozdób, i maleńki skład budowlany!

🧪 Domowy mini-eksperyment

Płatek z sześciu kierunków

Czas: około 5 minut. Materiały: kartka i dwie kredki. Budujemy model symetrii, bez zamrażania i czekania na kryształy.

  1. Zaznacz kropkę na środku kartki. Narysuj przez nią pionową linię.
  2. Dodaj dwie ukośne linie przecinające się w tej samej kropce, jak szeroka litera X. Rozmieść je tak, aby powstało sześć podobnych odstępów.
  3. Policz końce wychodzące ze środka. Do każdego ramienia dodaj po dwie krótkie boczne kreseczki.
  4. Na drugiej części kartki narysuj kolejny taki wzór, ale zmień długość ramion i bocznych kresek.
  5. Porównaj oba rysunki. Wskaż, co pozostało wspólne, a co się zmieniło.

Pytanie Zbyszka: czy dwa wzory mogą mieć po sześć ramion, a mimo to wyglądać inaczej?

Wniosek: wspólna symetria nie oznacza identycznego wyglądu. Rysunek pokazuje tę zasadę, ale nie odtwarza krystalizacji wody. Prawdziwy płatek nie potrzebuje kredek ani kogoś, kto wyznaczy mu ramiona.

Kanał YouTube @KołoCiekawości
Zbyszek Galareciak zaprasza na YouTube

Oglądajcie nasze naukowe przygody na YouTube! 🎬

Wolisz słuchać i oglądać razem z dzieckiem? Na kanale Koło Ciekawości publikujemy radosne animacje, ciekawostki Zbyszka i proste eksperymenty dla małych odkrywców.

Warto wiedzieć

FAQ — pytania małych odkrywców o śnieg

Czy śnieg to zamarznięte krople deszczu?

Nie. Kryształki śniegu rosną dzięki dołączaniu cząsteczek wody z pary wodnej. Zamarzające krople mogą tworzyć inne rodzaje opadu, ale nie opisują całego procesu powstawania śniegu.

Czy każdy płatek ma sześć widocznych ramion?

Nie. Sześciokrotna symetria wiąże się z budową lodu, lecz kryształ może być płytką albo kolumienką. Płatek bywa też zlepkiem kilku kryształów.

Dlaczego śnieg czasem topnieje jeszcze w powietrzu?

Jeżeli wpada w dostatecznie ciepłą warstwę powietrza, może zamienić się w wodę, zanim dotrze do ziemi. Liczy się temperatura na całej drodze opadu, a nie tylko obok naszego okna.

Źródła wiedzy i bibliografia

Dbamy o rzetelność naukową. Informacje w tym artykule zostały opracowane i zweryfikowane w oparciu o materiały edukacyjne oraz recenzowane publikacje:

🚀 Kolejne odkrycie

Kolejna wyprawa ze Zbyszkiem

Hania pokazuje dwa papierowe płatki. Oba mają sześć ramion, lecz każdy wygląda inaczej. — Mamy własną galerię zimowych wzorów — cieszy się Zbyszek. — I żaden nie stopi się nad kaloryferem!

Wybierzcie kolejną naukową przygodę na kanale YouTube @KołoCiekawości i zasubskrybujcie kanał. Pobierzcie kolorowanki do druku i dołóżcie własny śnieżny wzór. Przy następnym opadzie sprawdźcie, jakie kształty uda się zobaczyć naprawdę!

Zbyszek Galareciak z lupą szuka odpowiedzi

Masz pytanie?
My szukamy odpowiedzi!

Dołącz do naszej społeczności odkrywców na YouTube!

Koło Ciekawości na YouTube Naukowe filmy dla dzieci Subskrybuj